حديث را از حضرت صادق- عليه السلام- نقل كرده كه از جمله وصيت‌هاى رسول اكرم- صلّى اللَّه عليه و آله- به امير المؤمنين- عليه السلام- است. و آن اين است:

بِإسْنادِهِ عَنْ أَبي عَبْدِاللَّه عليه السلام قالَ: «

قال أميرالمؤمنين، عليه السلام: ثلاث علامات للمرائي:

ينشط إذا رأى الناس؛ ويكسل إذا كان وحده؛ ويحب أن يحمد في جميع اموره» [1].

يعنى: «گفت امام صادق، عليه السلام: امير المؤمنين- عليه السلام- گفت:" سه نشانه است براى رياكار: بهجت و نشاط دارد وقتى كه ببيند مردم را؛ و كسالت پيدا مى‌كند وقتى تنها است؛ و دوست دارد كه ثنا كرده شود در جميع امورش"».

چون اين سيّئه خبيثه گاهى چنان مخفى است كه انسان خودش بى‌خبر است از آن- در باطن اهل ريا است و گمان مى‌كند عملش خالص است- لهذا براى آن علامت ذكر فرموده‌اند كه انسان به واسطه آن علامت اطلاع بر سريره خود پيدا كند و در صدد معالجه برآيد.

انسان در نفس خود مشاهده مى‌كند كه وقتى تنهاست مايل به طاعات نيست، اگر با زحمت يا از روى عادت هم عبادتى بكند آن را با حال نمى‌كند، بلكه سر و دست عمل را شكسته پاك و پاكيزه آن را تحويل نمى‌دهد. ولى وقتى در مساجد و مجامع حاضر شد، و در محضر عمومى مشغول آن گرديد، آن را از روى نشاط و دل‌چسبى و سرور و حضور قلب انجام مى‌دهد. مايل است ركوع و سجودش طولانى شده، مستحباتش نيكو انجام گرفته، اجزاء و شرايطش درست ملاحظه شود. اگر انسان قدرى هم ملتفت باشد [و] از نفس خود سؤال كند علت آن را، دام خويش را از راه قدس پهن كرده به انسان تعميه مى‌كند كه مثلًا عبادت در مسجد چون ثوابش بيشتر است يا جماعت چون چنين و چنان است، نشاط دارى. يا اگر در غير جماعت و مسجد شد مى‌گويد: مستحب است عمل را پيش مردم نيكو انجام دادن تا اين‌كه كسان ديگر اقتدا كنند و تأسّى نمايند و رغبت به مذهب پيدا كنند انسان را با هر وسيله‌اى هست گول مى‌زند. اين سرور و

[1] الكافي، ج 2، ص 295، «كتاب الإيمان و الكفر»، «باب الرياء»، حديث 8؛ من لا يحضره الفقيه، ج 4، ص 261، حديث 824.