تنهايي، نقش خود را در مجموعه بشناسد و مسئوليت آن نقش را در حد توان خويش، بر عهده گيرد. چينن قاعده‌اي در جامعه يا امت اسلامي نيز حكم‌فرماست و هر فردي مي‌بايد خود را در قبال ديگران مسئول بداند و با توجه به نقش و وظيفه خويش در جامعه به ايفاي آن بپردازد.

در مقابل، يكي از آفاتي كه امت اسلام ـ يا به طور كلي هر گروه يا جامعه‌اي ـ را تهديد مي‌كند، آن است كه هر كس به جاي آنكه در امر خويش بنگرد و وظيفه خويش را انجام دهد، يكسر متوجه وظيفه ديگران باشد و با فرافكني و تبرئه خويش، آنان را مسئول بداند و علت تمام مشكلات و كاستيها و ناراستيها را تعلل و اشتباهات ديگران بشمارد.

با چنين تفكري هيچ اصلاح و پيشرفتي در كار حاصل نمي‌آيد و اختلافات و عوامل تفرقه در جامعه بالا مي‌گيرد. از همين روست كه امام علي(عليه السلام) شناخت وظيفه و عمل به آن را از جمله ويژگيهاي برجسته و كليديِ ياران راستين خود مي‌شمارند. ايشان درباره آنان مي‌فرمايد: وَتَدَبَّرُوا الْفَرْضَ فَأَقَامُوه؛[1] «در واجبات الهي انديشه كردند و آنها را برپا داشتند». اين افراد ابتدا به خوبي فكر مي‌كنند كه چه وظيفه‌اي دارند و در قبال دين و امت اسلام چه مسئوليتي بر عهده

[1] نهج البلاغه، خطبه 182.