و باز حركت به مفرده و مركبه منقسم شود . مفرده آن باشد كه از يك فلك صادر شود . و مركبه آن بود كه زياده از يك فلك صادر شود .

هر حركت مفرده , بسيطه است و اما هر بسيطه مفرده نيست . و هر حركت مختلفه مركبه است و اما هر مركبه مختلفه نيست .

نخستين حركتى كه مى يابيم , حركت اجرام علوى از مهر و ماه و ستارگان است كه بظاهر در نظر ما از مشرق بسوى مغرب به حركت استدارى در حركت اند , و اين حركت را در علم هيات و نجوم , حركت اولى گويند .

اين حركت را چنان مى بينيم كه گويا عالم همه يك كره است مركزش مركز كره زمين و يك سطح مستدير به همه محيط چنانكه هر خطى كه از مركز زمين بدان سطح كشند همه متساوى باشند كه انصاف اقطارند .

چون حركات اجرام علوى را بايد نسبت با كره زمين كه در آن زندگى مى كنيم تحصيل كنيم , ناچار بايد همين حركت اولى را كه همه ستارگان بدين حركت دور سر ما مى گردند ملاك قرار دهيم . مثلا در يك وقت مفروض روز مى خواهيم بدانيم كه از زمان طلوع شمس تا آن وقت چند ساعت است ؟ بايد قوس سير شمس را بدست آوريم و از اين قوس زمان مطلوب را , هر چند در واقع حركت اولى از حركت وضعى زمين بسوى مشرق بوده باشد .