درس 28 : دائره اول السموت , يا دائره مشرق و مغرب , يا الدائرة التى لاسمت لها

درس دهم در بعد كوكب بود , و يازدهم در عرض آن , و سيزدهم در طول آن . و دانسته شد كه مبدء بعد كوكب معدل النهار است , و مبدء عرض آن منطقة البروج , و مبدء طول آن اول حمل از دائرة منطقة البروج .

اينكه سخن در سمت كوكب و مبدء سمت آنست . جمع سمت سموت است مثل رخت و رخوت , و شرط و شروط و نظائر آنها . و دائره اول السموت مبدء سمت است كه اول سموت است . در بسيارى از كتابها اول السموت به اول السموات تحريف شده است كه كاتب يا حروف چنين آنرا سماوات جمع سماء پنداشته است .

دائره اول السموت عظيمه اينست كه بدو قطب افق كه دو نقطه سمت رأس و سمت قدم است , و بدو قطب دائره نصف النهار كه دو نقطه مشرق و مغرب است گذرد . و دو قطب او دو نقطه تقاطع افق و نصف النهار يعنى دو نقطه شمالى و جنوبى بر دائره افق بود .

سمت كوكب يا سمت هر نقطه مفروض بر سطح فلك اعلى , قوسى است از دائره افق محصور ميان نقطه تقاطع دائره ارتفاع و افق , و نقطه تقاطع دائره اول السموت و افق , و آن هرگز از ربع دور زيادت نبود . و در پيش دانسته ايم كه دائره افق به دو نقطه شمال و جنوب , و به دو نقطه مشرق و مغرب به چهار ربع متساوى منقسم است , آن ربعى كه بين دو نقطه شمال و مشرق است