بكرات چند مخرج آن جزو كنند [1] كه بوى بر خواهند داشت‌ [2] بشرط آنكه نسبت قوّت بثقل نسبت مؤلّف‌ [3] نباشد از دو مخرج چون نسبت سه بده كه خمس و عشر است كه بدين نسبت قوّت و ثقل متكافى نتواند بود. بلى چون نسبت راست نگاه دارند چون نصف و ربع و ثلث و مانند آن اجزاء متكافى تواند بود.

پس اگر خواهيم كه بدين آلت ثقل ده من را بقوّت ربع وى برداريم يعنى دو من و نيم چون ثقل ك دور كن ثابت بدست آريم چون دور كن‌

[1] جر كنند: خ. تحريفست.

مقصود اينست كه در جرّ اثقال بوسيله بكره بايد عدد بكرات باندازه مخرج آن جزو باشد كه مى‌خواهند با آن جرّ ثقيل كنند مثلا اگر جزو يك ربع (4/ 1) است چهار بكره و اگر خمس (5/ 1) است پنج بكره حدّ اقل لازم باشد يعنى كمتر از اين نشايد امّا زيادتر از آن هم ممكن است بلكه باعث تسهيل عمل گردد زيرا قوّه بر ثقل غلبه مى‌كند و اين نكته را خود مؤلّف در خاتمه فصل گوشزد كرده است.

[2] بوى خواهند برداشت: خ:

[3] مقصود از نسبت مؤلّف در اينجا با نسبت تاليفيّه و مؤلّفه كه از مصطلحات هندسه و فنّ موسيقى است تفاوت دارد. در اينجا مقصود مركّب از دو مخرج مثل (5/ 1 و 10/ 1) يا (2/ 1 و 7/ 1) است امّا در هندسه مراد كميّت اضافيه منسوب بكميّت اضافيه ديگر است و همان طور كه نسبت خود از عوارض كميّت است، تأليف هم از عوارض نسبت باشد امّا در اصطلاح موسيقى سه كميّت اصغر و اوسط و اعظم را گويند كه نسبت اصغر باعظم مثل نسبت تفاضل ما بين اصغر و اوسط بتفاضل ما بين اوسط و اعظم باشد مانند 6 و 10 و 30 (30/ 6 10- 30/ 6- 10)