صدرش منشرح‌تر است، متواضع‌تر است. رسول خدا- صلّى اللَّه عليه و آله- كه علمش از وحى الهى مأخوذ بود و روحش به قدرى بزرگ بود كه يك تنه غلبه بر روحيات مليون‌ها مليون بشر كرد- تمام عادات جاهليت و اديان باطله را زير پا گذاشت و نَسخ جميع كتب كرد و ختم دايره نبوت به وجود شريفش شد، سلطان دنيا و آخرت و متصرف در تمام عوالم بود باذن اللَّه- تواضعش با بندگان خدا از همه كس بيشتر بود. كراهت داشت كه اصحاب براى احترام او به پا خيزند. وقتى وارد مجلس مى‌شد پايين مى‌نشست. روى زمين طعام ميل مى‌فرمود و روى زمين مى‌نشست و مى‌فرمود: «من بنده‌اى هستم، مى‌خورم مثل خوردن بنده و مى‌نشينم مثل نشستن بنده» [1].

از حضرت صادق- عليه السلام- نقل است كه پيغمبر- صلّى اللَّه عليه و آله- دوست داشت بر الاغ بى‌پالان سوار شود و با بندگان خدا در جايگاه پست طعام ميل فرمايد، و به فقرا به دو دست خود عطا فرمايد. آن بزرگوار سوار الاغ مى‌شد و در رديف خود بنده خود يا غير آن را مى‌نشاند [2]. در سيره آن سَرور است كه با اهل خانه خود شركت در كارِ خانه مى‌فرمود؛ و به دست مبارك گوسفندان را مى‌دوشيد؛ و جامه و كفش خود را مى‌دوخت؛ و با خادم خود آسيا مى‌كرد و خمير مى‌نمود؛ و بضاعت خود را به دست مبارك مى‌برد؛ و مجالست با فقرا و مساكين مى‌كرد و هم غذا مى‌شد [3]. اينها و بالاتر از اينها سيره آن سرور است و تواضع آن بزرگوار است. در صورتى كه علاوه بر مقامات معنوى رياست و سلطنت ظاهرى آن بزرگوار نيز به كمال بود. همين‌طور على بن ابى طالب- صلوات اللَّه عليه- نيز اقتداى به آن بزرگوار كرده سيره‌اش سيره رسول اللَّه- صلّى اللَّه عليه و آله- بود.

پس، اى عزيز اگر تكبّر به كمال معنوى است، از [آنِ‌] آنها بالاتر از همه بود، و اگر به‌

[1] سنن الترمذي، ج 4، ص 183، حديث 2902؛ إحياء علوم الدين، ج 2، ص 545.

[2] ر. ك: نهج البلاغة، خطبه 160؛ إحياء علوم الدين، ج 2، ص 520- 545؛ مناقب آل أبي طالب، ج 1، ص 190- 195.

[3] همان.