|
|
اسم الکتاب: دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - جلد ۱
المؤلف: حسن زاده آملي، حسن
الجزء: ۱
الصفحة: ۴۵۱
بوده اند , مانند اين دستور در بدست آوردن جاى ماه در بروج دوازده گانه : هر چه از ماه شد مثنى كن *** پنج ديگر فرازى بر سر آن پس بهر پنج از آن زخانه شمس *** گير برجى و جاى ماه بدان يعنى آنچه از ماه عربى گذشت مضاعف كن , و پنج عدد ديگر بر او بيفزا , پس ملاحظه كن كه آفتاب در چه برجى از بروج اثنى عشر است , ابتدا آن برج كرده بترتيب و توالى بروج هر برجى را پنج بده , بهر برج كه منتهى شود ماه در آن برج خواهد بود . مثلا امروز پنجشنبه نهم ربيع الثانى سنه 1410 هق , مطابق 18 آبان 1368 هش است . در آبان ماه شمس در برج عقرب است كه آن ماه هشتم است و اين برج هشتم , مطابق دستور فوق, ماه در بروج دلو است 4 5 : 23 5 بعلاوه 18 2 ضربدر 9 و يا 4 5 : 21 5 بعلاوه 16 2 ضربدر 8 و ديگرى براى تحصيل درج اين بيت را بدان الحاق كرده است : وانچه مانده در آخر منزل *** ضرب كن در شش و درج ميدان و اين بيت بدينصورت نيز نقل شده است : هر چه از پنج كمتر است بزن *** در شش و آنگهش درج ميدان مثلا در مثال بالا عدد يك كسر آمده است , پس ماه در درجه ششم دلو است , و اگر 2 باشد در 12 و 3 در 18 و 4 در 24 درجه آن . ابيات فوق بعبارات ديگر نيز نقل شده است , كيف كان اين دستور ضابطه اى بتقريب و تخمين است , و تحقيقى آن بايد از زيجات استخراج شود زيرا كه حركت قمر را سرعت و بطؤ است بتفصيلى كه در دروس آينده مى خوانيم . قطعه ديگر از خواجه نصير الدين طوسى در بيان بدست آوردن جاى ماه در بروج است كه به اغلب راست مى آيد و آن اين است : بگذشته زماه ضرب كن اى دلبر *** در سيزده و سيزده را بر مه بر آنگه بحساب طرح كن سى سى را *** از منزل آفتاب تا برج قمر سيزده را برمه بر , يعنى سيزده را نيز يكماه محسوب بدار , مثلا در تاريخ ياد |
|